Davalar & Makaleler

ALTERNATİF UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YOLLARININ GELİŞİMİ VE ARABULUCULUK KURUMU

Av. Aydın Ebrar GÜNAL
Kurucu Avukat

0538 275 63 57

epikpartnershukuk@gmail.com

15 Ekim 2019

A) ALTERNATİF UYUŞMAZLIK ÇÖZÜM YOLLARI

Hukukumuzda yargı yetkisi, bağımsız ve tarafsız mahkemelere ait olsa da (AY m. 9); kamu düzenini ile sıkı bağı olmayan ve daha çok taraf menfaatlerini ilgilendiren uyuşmazlıklar, o uyuşmazlığın tarafı olan kişilerce devlet müdahalesi talep edilmedikçe mahkeme vasıtasıyla çözüme kavuşturulmamaktadır. Diğer bir deyişle kamu menfaatinden ziyade özel hukuk kişilerinin menfaatlerini ilgilendiren uyuşmazlıkların çözümü bakımından devlet müdahalesi için taraf talebi aranmaktadır.

Taraflar arasında ortaya çıkan her uyuşmazlığın yargıya taşınması halinde öncelikle yargının iş gücü artacak ve bunun neticesinde yargılamanın süresi uzayacaktır. Bu durum toplumda yargıya olan güvenin azalmasına neden olabilir. Bunun yanında yargılama ile ulaşılmak istenen sonuç, hiç şüphesiz, uyuşmazlığın çözümü ve adaletin sağlanmasıdır. Ancak her uyuşmazlığın yargıya taşınması neticesinde taraflar arasındaki iletişim azalmakta iken zıtlaşma artmaktadır. Ticari hayatta ve günlük yaşantıda ilişkilerin sürekli olduğu göz önünde bulundurulursa, uyuşmazlığın mahkeme kanalı ile çözümü ile taraflar arasında bu sürekliliğin sona erme riski bulunmaktadır. İşte bu olumsuzlukların ortaya çıkmaması adına alternatif uyuşmazlık çözüm yolları geliştirilmiştir.

Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları, tarafsız ve bağımsız üçüncü kişinin ya da kişilerin uyuşmazlığın çözümü için taraflara yardımcı olduğu ve bunun için çözüm yolları ürettiği devletin yargı erki yanında seçimlik olarak varlığını sürdüren dostane çözüm yöntemleridir. Alternatif uyuşmazlık çözüm yolları, dava yanında seçimlik olarak bulunması, bir başka deyişle zorunlu olmaması sebebiyle hak arama özgürlüğüne aykırılık teşkil etmez.

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinde amaç taraflar arasındaki uyuşmazlığın devlet müdahalesine gerek kalmaksızın tatmin edici ve kesin olarak, dostane bir şekilde uyuşmazlığın bitirilmesidir. Böylece taraflar aralarında çıkan uyuşmazlıkları sıkı bir diyalog halinde ve süratli bir şekilde nihayete erdirecek, ilerleyen zamanlarda aralarında çıkacak olan uyuşmazlıkların sayısını da en aza indirecektir.

Toplumun gelişmesi ile birlikte farklı uyuşmazlıklar da ortaya çıkabilmektedir. Buna en basit örnek olarak yapay zekâ kavramı gösterilebilir. 19. yüzyılın başında bilişim hukuku gibi bir alan mevcut değilken, şu an bu alanda çalışma yapan birçok kişi bulunmaktadır. Bu durumda hukukun sürekli gelişmekte olduğunun en bariz örneğidir. Toplumun gelişmesiyle farklı uyuşmazlıklar, farklı alanlar ve farklı çözüm yolları ortaya çıkmaktadır. İşte bu sebepledir ki, alternatif uyuşmazlık çözüm yolları sınırlı sayıda değildir. Günümüzdeki alternatif uyuşmazlık çözüm yolları, arabuluculuk, uzlaştırma, müzakere, vakıaların saptanması, tarafsız ön değerlendirme ve kısa duruşmadır.

B) ARABULUCULUK

Alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri içinde en fonksiyonel ve en etkin yol arabuluculuktur. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun 2. maddesinin 2. fıkrasına göre arabuluculuk, “Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemi” dir.

Bu tanıma göre tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri bir uyuşmazlığı, gönüllü bir şekilde arabulucu vasfını haiz bağımsız ve tarafsız üçüncü bir kişi önüne götürmeleri ve bu doğrultuda müzakere ederek sağlıklı bir iletişim ortamı içinde uyuşmazlığı çözmeye çalıştıkları alternatif uyuşmazlık çözüm yolu arabuluculuktur.

Arabulucu sıfatını kazanabilmek için hukuk fakültesinden mezun olmanın yanında iletişim teknikleri ve müzakere sürecinin nasıl yürütüleceği ile ilgili eğitim alınması da gerekmektedir (HUAK m. 22). Bu durum arabuluculuk kurumu ile taraflar arasındaki iletişimin sağlanmasının amaçlandığının Kanunda yansımış bir göstergesidir. Gerçekten de, arabulucu uyuşmazlık hakkında karar vermeyip, yalnızca etkin iletişim teknikleri kullanarak bağımsız ve tarafsız bir şekilde taraflar arasındaki müzakere ortamının verimli olmasını sağlayarak uyuşmazlığın tarafların kendi aralarında çözülmesine katkı sağlamalıdır. Arabulucu tarafları herhangi bir çözüme zorlayamaz. Arabuluculuk sayesinde taraflar üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıkları mahkemeye taşımayacak ve bu sayede yargıdaki iş yükü azalacaktır. Hiç şüphesiz tarafların arabuluculuk görüşmeleri esnasında anlaşamamaları halinde dava hakları devam etmektedir.

Arabuluculuk kurumuna hâkim birtakım ilkeler bulunmaktadır. Bu ilkeler,

  • Gönüllülük ilkesi,
  • Arabulucunun bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesi,
  • Eşitlik ilkesi
  • Gizlilik ilkesi,
  • Bizzat hazır bulunma ve taraf hâkimiyeti,

olarak sayılabilir.

Arabuluculuk faaliyeti ile amaçlanan taraflar arasında uygun müzakere ortamının sağlanması ve tarafların kendi çözümlerini kendileri üretirken arabulucu kontörlü altında bu işlemlerin yerine getirilmesi olduğundan kurumun niteliği gereği en önemli ilkeler gönüllülük ve eşitlik ilkesidir. Zira tarafların eşit olmaması durumunda sürecin işleyişi olumsuz etkilenecek, özgür ve rahat bir müzakere ortamı sağlanamayacaktır.

Arabuluculuğa hâkim olan ilkeler Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun ikinci bölümünde Arabuluculuğa İlişkin Temel İlkeler başlığı altında mevzuatımızda yer bulmuştur.

*Çalışmanın hazırlanmasında belirtilen kaynaklardan yararlanılmıştır.

  1. Akcan, Recep: Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu Tasarısı ile İlgili Bazı Düşünceler, Prof. Dr. Bilge Öztan’a Armağan.
  2. Bulur, Alper: Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları ve Arabuluculuk Yöntemi, Ankara Barosu Dergisi, S. 4.
  3. Özbek, Mustafa Serdar: Alternatif Uyuşmazlık Çözümü, Ankara, 2013
  4. Tanrıver, Süha: Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları Ve Özellikle Arabuluculuk, TBBD, S. 64.
  5. Tanrıver, Süha: Hukuk Yargılamasının Temel Sorunları ve Bu Bağlamda Alınması Gereken Temel Önlemler, Makalelerim II, Ankara 2011,
  6. Uyumaz, Alper / Erdoğan, Kemal: Aile Hukukundan Doğan Uyuşmazlıkların Alternatif Çözüm Yolları, DEÜHFD, C. 17, S. 1.
  7. Uyumaz, Alper: Tüketici Hukukundan Doğan Uyuşmazlıkların Alternatif Çözüm Yolları, SÜHFD, C. 20, S. 1.
Bu sitede paylaşılan çalışmalar yalnızca bilgilendirme amaçlı olup, Türkiye Barolar Birliği'nin ilgili düzenlemeleri uyarınca reklam, teklif, hukuki öneri veya danışmanlık teşkil etmez.

Popüler

Öne Çıkan

Yeni

Toplu İş Sözleşmesinin Yapılması Sürecinde Toplu Görüşmelere Kadar Yaşanan Yasal Prosedür
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
01 Mayıs 2019
YLSY Öğrenim Programı Kapsamında Yurtdışında Lisansüstü Öğrenim Gören Öğrencilerin Karşılaştığı Hukuki Sorunlar
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
03 Mayıs 2019
İş Makinelerinin Mülkiyetinin Tespiti ve Tescili
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
06 Mayıs 2019
Doktorların Kamu Hastanelerinde ve/veya Özel Hastanelerde Çalışma Halleri
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
09 Mayıs 2019
Kamulaştırma Kanunu’nda Değişiklik Yapılması Hakkında
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
11 Mayıs 2019
Trafik Kazaları Sonrasında Karşılaşılan Hukuki Süreç ve Problemler
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
14 Mayıs 2019
Aldatan Eşin Sevgilisinin, Aldatılan Eşe Manevi Tazminat Ödemesi Hakkında
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
16 Mayıs 2019
Karşılıksız Çek Şikayetinde Başvuru Hakkı ve Şirket Yetkilisinin Belirtilmesi
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
19 Mayıs 2019
Konkordato Halinde İşçi Alacaklarının Durumu
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
21 Mayıs 2019
Konkordato Nedir?
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
24 Mayıs 2019
Tahkim Nedir?
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
26 Mayıs 2019
Kişiler Hukukuna İlişkin Davalar
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
29 Mayıs 2019
Kredi Kullanımında Hayat Sigortasının Yapılması Durumu, Vefat Eden Kişinin Kredi Borcuna İlişkin Mirasçıların Karşılaştığı Problemler
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
01 Haziran 2019
Lex Mercatoria And Arbitration
Fatmira MULAJ - Hukuk Danışmanı
03 Haziran 2019
Maçlarda Görev Alan Polis Memurlarının Harcırah Alacağı
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
06 Haziran 2019
Medeni Hukukun Tanımı ve Kapsamı
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
08 Haziran 2019
Milletlerarası Tahkimde Ayrılabilirlik İlkesi
Fatmira MULAJ - Hukuk Danışmanı
11 Haziran 2019
Miras Hukukunda Ortaklığın Giderilmesi Davası (Paylaşma Davası)
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
14 Haziran 2019
Miras Hukukuna İlişkin Dava ve Talepler
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
16 Haziran 2019
Mirastan Mal Kaçırma (Muris Muvazaası) Davası
Av. Aydın Ebrar GÜNAL
19 Haziran 2019